Platform Work Directive – konsekwencje dla zleceniobiorców i „gig-workerów”

Wprowadzenie

Przyjęta przez Unię Europejską Platform Work Directive (PWD) to jedna z najważniejszych regulacji ostatnich lat, która może całkowicie zmienić rynek pracy platformowej. Dotyczy ona:

kierowców aplikacji przewozowych (Uber, Bolt, FreeNow),
kurierów (Glovo, Uber Eats, Wolt, DoorDash),
osób wykonujących prace przez platformy usługowe (Fiverr, Upwork),
pracowników magazynowych zatrudnianych przez platformy pośredniczące,
„crowd workerów” wykonujących mikroprace.

Głównym celem dyrektywy jest ochrona osób wykonujących pracę platformową, poprawa ich warunków pracy oraz ukrócenie praktyki fikcyjnego samozatrudnienia, w którym pracownik de facto działa jak etatowiec, ale formalnie jest prowadzony jako zleceniobiorca lub JDG.

Dyrektywa nie tylko definiuje, kiedy platforma jest pracodawcą, ale również:

wprowadza domniemanie stosunku pracy,
ogranicza algorytmiczne zarządzanie pracą,
nakłada na platformy nowe obowiązki informacyjne,
wzmacnia prawa osób wykonujących pracę „gig”,
przewiduje kontrole, sankcje i monitoring zgodności.

Artykuł przedstawia pełne konsekwencje dyrektywy dla zleceniobiorców, samozatrudnionych, platform oraz działów HR i compliance.

1. Czym jest Platform Work Directive?

Dyrektywa reguluje pracę ponad 28 milionów osób w Europie. Jej główne obszary to:

Domniemanie stosunku pracy
Algorytmiczne zarządzanie pracą
Transparentność zasad działania platformy
Prawa pracowników do interakcji z człowiekiem, nie tylko z algorytmem
Zakaz kar algorytmicznych
Ochrona danych osobowych
Przejrzystość procedur przydzielania zleceń

Dyrektywa musi zostać wdrożona we wszystkich krajach UE – zmieni to lokalne prawa pracy, w tym w Polsce.

2. Kogo obejmuje dyrektywa? Definicja „pracownika platformowego”

Dyrektywa obejmuje osoby wykonujące pracę za pośrednictwem platform cyfrowych, niezależnie od:

formy zatrudnienia (zlecenie, B2B, dzieło, samozatrudnienie),
branży,
trybu pracy (stacjonarna / mobilna / zdalna),
liczby godzin.

Obejmuje zarówno osoby wykonujące regularną pracę (np. kurier), jak i tych, którzy wykonują zadania okazjonalnie (np. freelancerzy na platformach zleceń).

Najważniejsze:
PWD nie patrzy na umowę, ale na rzeczywisty sposób wykonywania pracy.

3. Domniemanie stosunku pracy – najważniejsza rewolucja

To klucz dyrektywy.

3.1. Na czym polega domniemanie stosunku pracy?

Jeśli platforma spełnia co najmniej dwa kryteria, uznaje się ją za pracodawcę, a osobę wykonującą zadania – za pracownika.

Cztery najważniejsze kryteria to:

Kontrola nad wykonywaniem pracy (np. wymóg logowania o określonej godzinie).
Nadzór nad jakością lub oceną efektywności.
Ograniczenie swobody wyboru zleceń.
Ustalanie wynagrodzenia przez platformę.
Uniemożliwianie budowania własnej bazy klientów.
Ograniczenia dotyczące wyglądu, narzędzi lub ubioru.

3.2. Co to oznacza w praktyce?

Jeśli platforma spełnia warunki → to ona musi udowodnić, że osoba nie jest pracownikiem.

Domniemanie działa automatycznie.

3.3. Co z polskim rynkiem?

W sektorach takich jak:

dostawy jedzenia,
przewozy osobowe,
magazyny i dark store’y,
usługi sprzątające,
mikroprace online,

– w ogromnej liczbie przypadków platformy będą musiały zatrudniać na umowie o pracę.

4. Jakie prawa otrzymują zleceniobiorcy i gig-workerzy?

Dyrektywa zrówna warunki wielu zleceniobiorców z pracownikami.

4.1. Prawo do umowy o pracę

Jeżeli spełnione są kryteria – platforma musi:

zawrzeć umowę o pracę,
opłacać składki ZUS,
zapewnić minimalne wynagrodzenie,
zapewnić nadgodziny,
zapewnić urlop płatny,
przestrzegać norm czasu pracy.

4.2. Prawo do przejrzystości

Gig-worker musi wiedzieć:

jak działa algorytm,
na podstawie czego przydzielane są zlecenia,
jak liczona jest jego ocena,
jak naliczana jest stawka.

4.3. Prawo do ludzkiej decyzji

Zakazane jest:

automatyczne blokowanie kont,
odcinanie od aplikacji bez powodu,
karanie przez algorytm,
usuwanie z platformy bez wyjaśnienia.

Każda taka decyzja musi mieć:

udział człowieka,
możliwość odwołania,
pisemne wyjaśnienie.

4.4. Zakaz zbierania wrażliwych danych

Platforma nie może:

monitorować gig-workera 24/7,
śledzić go poza godzinami pracy,
nagrywać rozmów,
zbierać danych o zdrowiu,
analizować emocji lub zachowań prywatnych.

5. Transparentność algorytmów – obowiązek informacyjny

Dyrektywa wymaga, aby platformy:

informowały o zasadach działania algorytmu,
wyjaśniały kryteria przydzielania zleceń,
konsultowały zmiany w algorytmach,
udostępniały logi i historię ocen,
prowadziły audyty algorytmiczne.

Platforma musi ujawnić:

jakie dane zbiera,
które dane są brane pod uwagę,
jak działa system scoringu,
jakie decyzje są automatyczne.

6. Konsekwencje dla zleceniobiorców i „samozatrudnionych”

6.1. Korzyści

1. Stabilność dochodów

Pracownik platformowy ma prawo do minimalnego wynagrodzenia.

2. Ubezpieczenie społeczne

Zleceniobiorca będzie mieć:

składki emerytalne,
chorobowe,
wypadkowe.

3. Urlopy i odpoczynek

Koniec z pracą 7 dni w tygodniu.

4. Ochrona przed blokadą konta

Platforma musi uzasadniać każdą decyzję.

5. Legalna ochrona danych

Brak zgody na inwazyjne monitorowanie.

6.2. Ryzyka i ograniczenia

Nie wszystko będzie korzystne.

1. Utrata elastyczności

Umowa o pracę oznacza:

określone grafiki,
dyspozycyjność,
obowiązek przestrzegania KP.

2. Niższe wynagrodzenia „na rękę”

Składki ZUS zmniejszą zarobki netto.

3. Mniejsza liczba godzin

Platformy ograniczą nadgodziny.

4. Możliwe wejście agencji pracy

Platformy będą zlecać zatrudnienie agencjom.

5. Koniec „wolności B2B”

Samozatrudnienie stanie się wyjątkiem, a nie regułą.

7. Konsekwencje dla platform – ogromne zmiany organizacyjne

7.1. Decyzje HR i compliance

Platformy będą musiały:

zatrudnić pracowników HR,
tworzyć regulaminy pracy,
zarządzać czasem pracy,
prowadzić akta osobowe,
obsługiwać urlopy i absencje.

7.2. Wzrost kosztów

Koszty pracy brutto wzrosną nawet o:

40–60%, w zależności od kraju.

7.3. Przebudowa algorytmów

Platformy będą musiały:

usunąć elementy dyskryminacyjne,
wprowadzić nadzór człowieka,
udokumentować procesy.

7.4. Nowy model podatkowy

Platforma jako pracodawca odpowiada za:

PIT,
składki,
BHP,
ZUS.

8. Co musi zrobić Polska?

Polska musi:

Przygotować nowelizację Kodeksu pracy.
Wprowadzić zasady domniemania stosunku pracy platformowego.
Wzmocnić PIP w zakresie kontroli platform.
Przygotować zasady algorytmicznej przejrzystości.
Ustalić zasady reprezentacji gig-workerów.
Określić minimalne standardy czasu pracy.

9. Co powinni zrobić gig-workerzy?

Dokumentować sposób wykonywania pracy.
Sprawdzać, czy spełnione są kryteria domniemania.
Wnioskować o zmianę formy zatrudnienia.
Korzytać z prawa do odwołania od decyzji algorytmu.
Sprawdzać, jakie dane zbiera platforma.

10. Podsumowanie

Platform Work Directive to największa zmiana na rynku pracy platformowej w historii Unii Europejskiej. Jej skutki będą:

pozytywne dla osób wykonujących pracę,
kosztowne dla platform,
wymagające dla HR i compliance,
rewolucyjne dla rynku zleceń.

Najważniejsze punkty:

✔ automatyczne domniemanie stosunku pracy,
✔ prawo do umowy o pracę,
✔ koniec kar algorytmicznych,
✔ przejrzystość algorytmów,
✔ kontrola człowieka nad decyzjami,
✔ ochrona danych,
✔ zmiana modelu biznesowego platform.

To początek nowej ery w pracy platformowej — bardziej stabilnej, bezpiecznej i regulowanej.