Praca w porze nocnej – obowiązki i dodatki

Praca w nocy to dla wielu branż codzienność – od służb mundurowych, przez szpitale, po zakłady produkcyjne czy ochronę. Jednak wykonywanie obowiązków w godzinach nocnych wiąże się ze szczególnymi regulacjami prawnymi i obowiązkami po stronie pracodawcy. Z kolei pracownikowi przysługują dodatkowe uprawnienia i rekompensaty finansowe.

W artykule wyjaśniamy, czym dokładnie jest praca w porze nocnej, jakie obowiązki ma pracodawca, jakie dodatki należy wypłacać i jak prawidłowo rozliczać pracę nocną zgodnie z Kodeksem pracy.

Czym jest pora nocna według Kodeksu pracy

Zgodnie z art. 1517 § 1 Kodeksu pracy, pora nocna obejmuje 8 godzin między 21:00 a 7:00.
Dokładny przedział czasowy w ramach tych godzin pracodawca określa samodzielnie – np. od 22:00 do 6:00 lub od 23:00 do 7:00 – i zapisuje w regulaminie pracy, układzie zbiorowym lub w informacji o warunkach zatrudnienia.

➡️ Przykład:
Jeśli regulamin pracy w firmie stanowi, że pora nocna trwa od 22:00 do 6:00, to każdy pracownik wykonujący pracę w tych godzinach jest uznawany za pracującego w porze nocnej – niezależnie od tego, czy pracuje 2 godziny czy całą zmianę.

Kto jest pracownikiem pracującym w porze nocnej

Nie każdy, kto pracuje w nocy, automatycznie jest tzw. pracownikiem nocnym w rozumieniu Kodeksu pracy.
Zgodnie z art. 1517 § 2, pracownikiem nocnym jest osoba, której co najmniej 3 godziny pracy na dobę przypadają na porę nocną, albo co najmniej 1/4 czasu pracy w okresie rozliczeniowym przypada na porę nocną.

To rozróżnienie jest istotne, ponieważ pracownicy nocni podlegają szczególnej ochronie, a pracodawca ma wobec nich dodatkowe obowiązki – np. dotyczące badań lekarskich i limitów czasu pracy.

Obowiązki pracodawcy wobec pracujących w nocy

1. Zapewnienie badań lekarskich

Każdy pracownik wykonujący pracę w porze nocnej powinien być objęty profilaktyczną opieką lekarską.
Lekarz medycyny pracy ocenia, czy nie ma przeciwwskazań do wykonywania obowiązków w godzinach nocnych.
Badania muszą być wykonywane:

przed rozpoczęciem pracy w nocy,
okresowo, zgodnie z terminami wynikającymi z orzeczenia.

W przypadku stwierdzenia przeciwwskazań – pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy w porze nocnej.

2. Ograniczenia dotyczące czasu pracy

Pracownik nocny nie może pracować więcej niż 8 godzin na dobę, jeśli wykonuje pracę szczególnie niebezpieczną lub z dużym wysiłkiem fizycznym lub psychicznym (art. 1517 § 3 KP).

Przykłady takich zawodów:

operatorzy maszyn o wysokim ryzyku wypadku,
kierowcy nocnych transportów,
personel medyczny na oddziałach ratunkowych,
strażacy i ochroniarze w obiektach przemysłowych.

W pozostałych przypadkach dobowy wymiar czasu pracy może być dłuższy, ale łączny czas pracy w okresie rozliczeniowym musi mieścić się w ogólnych normach (przeciętnie 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo).

3. Zapewnienie bezpieczeństwa i higieny pracy

W porze nocnej ryzyko wypadków i błędów wzrasta – dlatego pracodawca ma obowiązek:

zapewnić odpowiednie oświetlenie i warunki pracy,
kontrolować stan psychofizyczny pracowników,
organizować przerwy i rotację zadań (zwłaszcza w systemach 12-godzinnych).

Pracodawca powinien też prowadzić ewidencję godzin nocnych, która będzie podstawą do naliczenia dodatków.

4. Ograniczenia w zatrudnianiu kobiet w ciąży i młodocianych

Zgodnie z art. 178 § 1 Kodeksu pracy, kobiety w ciąży nie mogą być zatrudniane w porze nocnej.
Jeśli pracownica zajdzie w ciążę, pracodawca ma obowiązek:

przenieść ją do pracy dziennej,
a jeśli to niemożliwe – zwolnić ją z obowiązku świadczenia pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Z kolei pracownicy młodociani (do 18 roku życia) nie mogą pracować między 22:00 a 6:00 (art. 203 § 1 KP).

Dodatek za pracę w porze nocnej

Zgodnie z art. 1518 § 1 Kodeksu pracy, za każdą godzinę pracy w porze nocnej przysługuje dodatek do wynagrodzenia w wysokości:

20% stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym roku.

Jak obliczyć dodatek nocny?

Ustal stawkę godzinową z minimalnego wynagrodzenia.
W 2025 r. minimalne wynagrodzenie od lipca wynosi 4626 zł brutto.
Wymiar czasu pracy w danym miesiącu przyjmuje się z rozkładu – np. 168 godzin.
Stawka godzinowa: 4626 zł ÷ 168 h = 27,54 zł
Policz 20% tej kwoty:
20% × 27,54 zł = 5,51 zł dodatku za każdą godzinę pracy w porze nocnej.

Jeśli więc pracownik przepracował w danym miesiącu 30 godzin nocnych, otrzyma:
30 × 5,51 zł = 165,30 zł brutto dodatku.

Dodatek a wyższe wynagrodzenie zasadnicze

Dodatek nocny jest naliczany zawsze od stawki minimalnej, niezależnie od tego, ile wynosi wynagrodzenie zasadnicze pracownika.
Oznacza to, że pracownik zarabiający 7000 zł brutto miesięcznie również otrzyma 20% stawki godzinowej wynikającej z płacy minimalnej, a nie ze swojej pensji.

Inne formy rekompensaty za pracę w nocy

Niektórzy pracodawcy, zwłaszcza w branży produkcyjnej, ustalają ryczałt za pracę w porze nocnej – np. 250 zł miesięcznie.
Jest to dopuszczalne, jeśli liczba godzin nocnych w danym miesiącu jest stała lub zbliżona.
Ryczałt musi jednak odpowiadać przewidywanej wysokości dodatków, które przysługiwałyby przy rozliczaniu godzinowym.

Rozliczanie pracy nocnej w systemach czasu pracy

Pracę w porze nocnej należy rozliczać zgodnie z obowiązującym systemem czasu pracy.

1. System podstawowy

Jeśli pracownik pracuje od 22:00 do 6:00 – cała zmiana jest zaliczana jako nocna i przysługuje dodatek za wszystkie 8 godzin.

2. System równoważny

W systemach równoważnych (np. 12-godzinnych) część godzin może przypadać na porę nocną.
W takim przypadku dodatek nalicza się tylko za godziny przypadające w przedziale pory nocnej.

3. System zmianowy

Praca w systemie zmianowym bardzo często obejmuje zmianę nocną.
Warto, aby grafik był przygotowany z wyprzedzeniem i uwzględniał rotację – aby żaden z pracowników nie był trwale przypisany do zmian nocnych bez uzasadnienia.

Kontrola i odpowiedzialność pracodawcy

Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) może sprawdzać:

czy pracodawca prawidłowo określił porę nocną w regulaminie,
czy prowadzi ewidencję godzin nocnych,
czy dodatki są naliczane zgodnie z przepisami,
czy przestrzegane są ograniczenia dotyczące kobiet w ciąży i młodocianych.

Brak prawidłowego naliczania dodatków lub nieprowadzenie ewidencji czasu pracy może skutkować karą grzywny od 1000 do 30 000 zł (art. 281 § 1 pkt 5 Kodeksu pracy).

Dodatki nocne w układach zbiorowych i regulaminach

Niektórzy pracodawcy wprowadzają korzystniejsze zasady niż te wynikające z Kodeksu pracy – np.:

wyższy procent dodatku (np. 30% lub 40%),
stały miesięczny ryczałt,
dodatkowe dni wolne po pracy w nocy.

Takie rozwiązania są dopuszczalne, jeśli nie pogarszają sytuacji pracownika w porównaniu z ustawą.

Najczęstsze błędy w rozliczaniu pracy nocnej

❌ Brak określenia pory nocnej w regulaminie pracy.
❌ Naliczanie dodatku od wynagrodzenia zasadniczego zamiast minimalnego.
❌ Nieprowadzenie ewidencji godzin nocnych.
❌ Zatrudnianie kobiet w ciąży lub młodocianych w porze nocnej.
❌ Nieuwzględnianie pracy w nocy przy obliczaniu nadgodzin (gdy przekroczono normę dobową).

Podsumowanie

Praca w porze nocnej wiąże się z dodatkowymi obowiązkami zarówno dla pracownika, jak i pracodawcy.
Ten ostatni musi:

określić dokładne godziny pory nocnej,
zapewnić badania profilaktyczne,
przestrzegać limitów czasu pracy,
prowadzić ewidencję godzin i wypłacać dodatki.

Z kolei pracownik powinien mieć świadomość, że za każdą godzinę pracy w nocy przysługuje mu dodatek w wysokości 20% stawki godzinowej z minimalnego wynagrodzenia.

Dobrze zorganizowana praca nocna, z zachowaniem zasad BHP i odpowiedniej rekompensaty, pozwala uniknąć sporów i zwiększyć satysfakcję zespołu – nawet przy nietypowych godzinach pracy.