Umowa o pracę a umowa zlecenie – podobieństwa i różnice

Umowa o pracę i umowa zlecenie to dwa najczęściej stosowane rodzaje umów regulujących zatrudnienie w Polsce. Choć na pierwszy rzut oka mogą wydawać się podobne, w rzeczywistości różnią się w wielu kluczowych aspektach – od podstawy prawnej, przez zakres obowiązków stron, aż po konsekwencje podatkowe i ubezpieczeniowe.

W niniejszym artykule wyjaśniamy, czym różni się umowa o pracę od umowy zlecenia, jakie są obowiązki pracodawcy i zleceniobiorcy oraz kiedy warto zdecydować się na konkretną formę zatrudnienia.

Podstawy prawne

Umowa o pracę regulowana jest przez Kodeks pracy.
Umowa zlecenie należy do kategorii umów cywilnoprawnych i regulowana jest przez Kodeks cywilny (art. 734–751 KC).

Najważniejsze różnice między umową o pracę a umową zlecenie

1. Charakter zatrudnienia

Umowa o pracę tworzy stosunek pracy – pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy osobiście, w określonym czasie i miejscu, pod kierownictwem pracodawcy.
Umowa zlecenie to zobowiązanie do wykonania określonej czynności (zlecenia), bez podporządkowania i bez ścisłego nadzoru zleceniodawcy.

2. Obowiązek osobistego świadczenia pracy

W przypadku umowy o pracę, pracownik musi osobiście świadczyć pracę – nie może go zastąpić inna osoba.
Zleceniobiorca teoretycznie może powierzyć wykonanie zlecenia innej osobie (jeśli umowa nie stanowi inaczej).

3. Miejsce i czas pracy

W umowie o pracę pracodawca określa miejsce i godziny pracy – pracownik musi się do nich dostosować.
W umowie zlecenie nie ma obowiązku określenia czasu pracy – liczy się efekt, nie forma wykonania.

4. Wynagrodzenie

Umowa o pracę gwarantuje co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę.
W przypadku umowy zlecenia obowiązuje minimalna stawka godzinowa (od 1 stycznia 2025 r. to 28,10 zł brutto/h).

5. Składki ZUS i podatki

Rodzaj umowy	Obowiązkowe składki ZUS	Podatek dochodowy
Umowa o pracę	TAK (pełne)	TAK (PIT-2, skala)
Umowa zlecenie	TAK (jeśli to jedyne źródło dochodu)	TAK (PIT-11, skala/ryczałt)

W przypadku uczniów i studentów do 26. roku życia umowa zlecenie nie podlega ZUS i jest zwolniona z PIT (tzw. „ulga dla młodych”).

6. Urlop i świadczenia

Pracownik zatrudniony na umowę o pracę ma prawo do urlopu wypoczynkowego, zwolnień lekarskich, świadczeń chorobowych oraz ochrony przed wypowiedzeniem.
Zleceniobiorca nie ma takich uprawnień – o ile nie zostaną one zapisane w umowie cywilnoprawnej.

Umowa o pracę – kiedy warto?

Umowa o pracę to forma zatrudnienia preferowana przez osoby, które cenią:

stabilność zatrudnienia,
prawo do urlopu i L4,
ochronę przed zwolnieniem,
długoterminowe świadczenia (emerytura, zasiłki).

Umowa zlecenie – kiedy może się opłacać?

Umowa zlecenie bywa korzystna w przypadku:

prac dorywczych lub tymczasowych,
młodych osób (studenci, uczniowie),
freelancerów i osób wykonujących pojedyncze zlecenia.

Wspólne cechy obu umów

Mimo wielu różnic, umowa o pracę i umowa zlecenie mają pewne cechy wspólne:

obie wymagają formy pisemnej (dla celów dowodowych),
obie mogą być zawarte na czas określony lub nieokreślony,
obie mogą zostać rozwiązane na mocy porozumienia stron lub wypowiedzenia (w określonym terminie).

Konsekwencje nieprawidłowego stosowania umów

Uwaga! Zawarcie umowy zlecenia w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy (np. podporządkowanie, określone godziny, miejsce pracy) może być uznane przez sąd lub PIP za obejście przepisów Kodeksu pracy. W takim przypadku pracodawca może być zobowiązany do:

przekształcenia umowy w umowę o pracę,
wypłaty zaległych świadczeń pracowniczych,
zapłaty kar finansowych.

Podsumowanie – co wybrać?

Kryterium	Umowa o pracę	Umowa zlecenie
Regulacja prawna	Kodeks pracy	Kodeks cywilny
Ochrona pracownicza	TAK	NIE
Składki ZUS i urlop	Pełne	Zależne od sytuacji
Elastyczność wykonania	Ograniczona	Wysoka
Koszty dla pracodawcy	Wyższe	Zależne od sytuacji

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy można pracować na umowie o pracę i zlecenie jednocześnie?
Tak, można łączyć te formy, o ile obowiązki nie nakładają się w czasie.

Czy zleceniobiorca ma prawo do urlopu?
Nie – chyba że zapisano to w umowie. Umowa zlecenia nie daje ustawowego prawa do urlopu.

Czy umowa zlecenie liczy się do emerytury?
Tak – jeśli są odprowadzane składki emerytalne i rentowe.