Rodzaje umów o pracę – różnice, ryzyka, korzyści
Rodzaj umowy o pracę ma ogromne znaczenie nie tylko dla pracownika, ale również dla pracodawcy. Odpowiednio dobrana forma zatrudnienia wpływa na zakres obowiązków, długość współpracy, obowiązki dokumentacyjne oraz ryzyko związane z rozwiązaniem umowy. Od 2023 roku obowiązują nowe przepisy, które dodatkowo wzmacniają obowiązek uzasadniania wypowiedzeń, niezależnie od rodzaju umowy.
W tym artykule przedstawiamy podstawowe różnice między umowami, ich zalety oraz potencjalne ryzyka – z punktu widzenia kadrowca, pracodawcy i specjalisty ds. audytów kadr.
Umowa o pracę na okres próbny
Charakterystyka:
Umowa na okres próbny zawierana jest w celu sprawdzenia przydatności pracownika do wykonywania określonej pracy. Może być zawarta maksymalnie na 3 miesiące, ale jej długość powinna odpowiadać planowanemu dalszemu zatrudnieniu – np. przy umowie planowanej na 6 miesięcy, okres próbny nie powinien przekraczać 1 miesiąca.
Zalety:
- możliwość sprawdzenia umiejętności i dopasowania pracownika,
- krótsze okresy wypowiedzenia.
Ryzyka:
- brak możliwości ponownego zawarcia takiej umowy na to samo stanowisko,
- wymóg precyzyjnego powiązania długości umowy próbnej z kolejnym etapem zatrudnienia.
Umowa o pracę na czas określony
Charakterystyka:
To jedna z najczęściej stosowanych form zatrudnienia w sektorze prywatnym. Można ją zawrzeć maksymalnie trzy razy na łączny okres do 33 miesięcy. Przekroczenie tych limitów powoduje automatyczne przekształcenie umowy w bezterminową.
Zalety:
- elastyczność dla pracodawcy,
- możliwość „testowania” współpracy przez dłuższy okres.
Ryzyka:
- Od 2023 r. wypowiedzenie umowy na czas określony musi zawierać uzasadnienie, podobnie jak w przypadku umów bezterminowych,
- obowiązek konsultacji ze związkiem zawodowym (jeśli taki funkcjonuje w firmie),
- formalne błędy przy wypowiedzeniu mogą skutkować roszczeniami sądowymi.
Umowa o pracę na czas nieokreślony
Charakterystyka:
To najbardziej stabilna i najbardziej chroniona forma zatrudnienia. Pracownik zyskuje większe bezpieczeństwo, ale pracodawca ma również więcej obowiązków związanych z ewentualnym zakończeniem współpracy.
Zalety:
- zwiększa lojalność pracownika i buduje długofalowe relacje,
- pozytywnie wpływa na wizerunek firmy jako stabilnego pracodawcy.
Ryzyka:
- wypowiedzenie takiej umowy wymaga konkretnego, obiektywnego uzasadnienia,
- błędna procedura zwolnienia może prowadzić do postępowań sądowych lub odszkodowań.
Obowiązek uzasadnienia wypowiedzenia – nowe zasady od 2023 roku
Nowelizacja Kodeksu pracy, która weszła w życie w 2023 roku, wprowadziła zasadę, że każde wypowiedzenie umowy o pracę musi zawierać uzasadnienie – również te dotyczące umów na czas określony.
Oznacza to, że:
- pracodawca nie może już rozwiązać umowy „bez podania przyczyny”,
- uzasadnienie powinno być konkretne i poparte dokumentacją (np. oceny pracownicze, spadek wyników, reorganizacja),
- konsultacja ze związkiem zawodowym jest obowiązkowa w przypadku pracownika objętego ochroną związkową.
Praktyczne wskazówki przy audycie kadrowym
Jeśli planujesz audyt kadr lub chcesz zabezpieczyć firmę na wypadek kontroli PIP, zadbaj o:
- kompletność dokumentacji dotyczącej każdego zatrudnienia,
- prawidłowe przechowywanie umów, wypowiedzeń i uzasadnień,
- przestrzeganie limitów umów terminowych,
- wdrożenie wzorów dokumentów zgodnych z aktualnymi przepisami.
Podsumowanie
Dobór rodzaju umowy o pracę to decyzja, która wpływa na relację z pracownikiem, ale również na poziom ryzyka kadrowego. Nowe przepisy wymagają od pracodawców większej precyzji, dokumentowania i uzasadniania działań. Warto regularnie weryfikować dokumentację i procedury, najlepiej w formie audytu kadrowego, który pozwoli uniknąć kosztownych błędów i przygotować firmę na ewentualne kontrole.