Zatrudnianie osób z niepełnosprawnością – na co zwrócić uwagę?

Zatrudnianie osób z niepełnosprawnością to nie tylko działanie zgodne z ideą społecznej odpowiedzialności biznesu, ale także szansa na pozyskanie lojalnych i zaangażowanych pracowników. Pracodawcy, którzy decydują się otworzyć na różnorodność w zespole, mogą liczyć na dodatkowe korzyści – nie tylko wizerunkowe, ale też finansowe. Jednak proces zatrudniania osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności wymaga znajomości przepisów oraz odpowiedniego przygotowania organizacyjnego.

W artykule przedstawiamy, na co zwrócić uwagę przy zatrudnianiu osoby z niepełnosprawnością oraz jakie obowiązki, prawa i możliwości mają pracodawcy w tym zakresie.

1. Definicja osoby niepełnosprawnej – podstawy prawne

Zgodnie z ustawą z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, za osobę niepełnosprawną uważa się osobę, która posiada ważne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (lekki, umiarkowany lub znaczny).

W praktyce oznacza to, że jedynie osoba z takim orzeczeniem (wydanym przez ZUS, MOPS lub Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności) może zostać formalnie uznana za osobę niepełnosprawną w kontekście zatrudnienia.

2. Obowiązki i udogodnienia dla pracodawcy

Zatrudnienie osoby z niepełnosprawnością wiąże się z pewnymi szczególnymi obowiązkami. Pracodawca powinien:

dostosować stanowisko pracy do potrzeb pracownika (w miarę możliwości technicznych i finansowych),
przestrzegać skróconych norm czasu pracy (np. 7 godzin dziennie i 35 tygodniowo przy stopniu znacznym lub umiarkowanym),
umożliwić korzystanie z dodatkowych przerw (15 minut dziennie),
zapewnić prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego (10 dni rocznie) i zwolnień z pracy w celu udziału w turnusach rehabilitacyjnych.

Warto pamiętać, że nie wszystkie obowiązki obowiązują automatycznie – np. skrócony czas pracy nie obowiązuje, jeśli osoba niepełnosprawna ma zaświadczenie od lekarza prowadzącego o zdolności do pracy w pełnym wymiarze.

3. Korzyści dla pracodawcy

Zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami może przynieść firmie konkretne korzyści, takie jak:

dofinansowanie wynagrodzenia pracownika z PFRON – jego wysokość zależy od stopnia niepełnosprawności (np. do 2400 zł miesięcznie przy stopniu znacznym),
zwolnienie z obowiązku wpłat na PFRON, jeśli firma zatrudnia minimum 6% osób z niepełnosprawnością (dotyczy firm powyżej 25 pracowników),
dofinansowanie kosztów przystosowania stanowiska pracy,
refundacja kosztów szkolenia pracownika z orzeczeniem,
dodatkowe punkty w przetargach publicznych – zgodnie z ustawą PZP.

4. Dostosowanie miejsca pracy

Kluczowe jest przygotowanie miejsca pracy do potrzeb konkretnego pracownika – zarówno pod względem fizycznym (np. dostępność windy, ergonomiczne stanowisko, toaleta przystosowana do potrzeb osoby poruszającej się na wózku), jak i organizacyjnym (elastyczny czas pracy, możliwość pracy zdalnej, wsparcie zespołu).

Pracodawca nie musi od razu dokonywać kosztownych remontów – wiele zmian można wprowadzić niskim kosztem, bazując na rozmowie z pracownikiem i jego rzeczywistymi potrzebami.

5. Proces rekrutacji – jak go zaplanować?

Rekrutując osobę z niepełnosprawnością, warto:

jasno komunikować otwartość firmy na różnorodność (np. dodając adnotację w ogłoszeniu),
unikać pytań o stan zdrowia – dopuszczalne są tylko te dotyczące zdolności do wykonywania określonych zadań,
przygotować rekrutację w sposób dostępny (np. możliwość aplikowania bez barier cyfrowych, dostępność rozmów online).

Ważne: kandydat nie ma obowiązku ujawniania niepełnosprawności w procesie rekrutacyjnym. Może to zrobić dobrowolnie, jeśli chce korzystać z uprawnień przysługujących na mocy przepisów.

6. Wsparcie i współpraca z instytucjami

W procesie zatrudniania osób z niepełnosprawnościami warto korzystać ze wsparcia instytucji takich jak:

Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) – oferuje dofinansowania, refundacje i programy aktywizacyjne,
Powiatowe Urzędy Pracy – pośredniczą w zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, oferują staże, szkolenia i środki na przystosowanie stanowiska,
NGO i fundacje – wspierają osoby z niepełnosprawnościami w integracji zawodowej i społecznej.

Podsumowanie

Zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami to nie tylko spełnienie wymogów prawnych czy możliwość uzyskania dofinansowań. To przede wszystkim szansa na budowanie bardziej otwartego, zróżnicowanego i empatycznego środowiska pracy. Kluczem do sukcesu jest indywidualne podejście, zrozumienie potrzeb pracownika oraz współpraca z odpowiednimi instytucjami.